Nieuws > DUS ledenmagazine

Marcel van Dam beantwoordt 15 vragen vakbondsleden

DUS, het ledenmagazine van FNV Bondgenoten, interviewde Marcel van Dam. Via de website konden bezoekers ook hun persoonlijke vraag aan hem voorleggen. U stuurde massaal vragen in. Marcel van Dam geeft hier 15 keer antwoord.

> Lees het hele interview met Marcel van Dam in DUS 1 van 2010
> Meer over DUS, ledenmagazine van FNV Bondgenoten

1) Jan-Derk van 't Rot, Nijmegen:
"Een vakbond komt op voor de belangen van werknemers. Wie komt er op voor de belangen van onrendabelen? Wie kan daar een rol in spelen en op welke wijze? Vaak is het lastig om deze groep te benaderen. Ze stemmen niet en zijn nergens lid van. Hoe vinden we hier een oplossing voor?"

> Van Dam:
Dat moeten dus andere werknemers doen. En ook de vakbonden. Die moeten een bredere doelstelling hebben dan alleen de belangenbehartiging van werknemers.
 
2) Frans van Laaren, Arnhem:
"Als u praat over de zwakkeren in de samenleving, op wat voor manier zou u het willen regelen in Nederland ? En niet 'betalen naar inkomen', want dat is zo'n dooddoener (dat betekent namelijk dat iemand met meer geld zich beter aanvullend kan verzekeren dan iemand die weinig geld heeft ). Nee een echte oplossing, op wat voor manier denkt u bijvoorbeeld de volksgezondheid te kunnen aanpakken?"

> Van Dam:
De instandhouding van de verzorgingsstaat moet worden betaald uit de economische groei, dus ook uit de groei van de koopkracht. Het CPB rekent met een jaarlijkse koopkrachtstijging van 1,7 procent. Als we daar 1,2 procent van zouden maken hoeft de verzorgingsstaat niet te worden afgebouwd.

3) Peter Volk:
"Bent u lid of lid geweest van een vakbond?"

> Van Dam:
Nee. Als politicus vond ik dat ik geen lid behoorde te zijn van een belangenorganisatie. Als voorzitter van de VARA, dus als werkgever, vond ik het ook vreemd lid te zijn van de organisatie waarmee ik moest onderhandelen over de arbeidsvoorwaarden.

4) Peter Musters:
"Ik heb de indruk dat de afbraak van de sociale zekerheid al begonnen is onder Wim Kok. Volgens mij had hij beter bij de vakbond kunnen blijven. Wat vind u?"

> Van Dam:
Wim Kok heeft zeer zeker meegewerkt aan de afbouw van de verzorgingsstaat.

5) Richard Koene:
"Is het mogelijk de ontwikkeling van afbraak van sociale regelingen te stoppen of om te keren? En zo ja hoe dan?
In mijn ogen speelt globalisering hier ook een grote rol in. Doordat landen steeds heftiger met elkaar concurreren wordt het streven naar welvaart allesoverheersend en wordt het sociale gezicht nog wel eens vergeten."

> Van Dam:
Dat verhaal wordt vaak door politici verteld, maar het is niet waar. De Scandinavische landen hebben de verzorgingsstaat niet afgebouwd en behoren tot de vijf meest competitieve landen van de wereld.

6) J.J. Boor, Stadskanaal:
"Waarom steken de politici hun kop in het zand als het gaat om voedselbanken, chronische zieken, de marktwerking en het negeren van de bevolking?"

> Van Dam:
Goede vraag waarop zij het antwoord moeten geven.

7) Hélène Wolf, Utrecht:
"In de uitzending van uw documentaire De Onrendabelen viel mij op dat allochtonen nauwelijks in beeld zijn gekomen. Hoort deze groep niet ook tot de onrendabelen? Is er een verklaring voor dat ze bijna geen aandacht hebben gekregen?"

> Van Dam:
Met opzet hebben we gekozen voor vooral autochtone onrendabelen. Weliswaar is het percentage onrendabelen onder allochtonen (nog) hoger dan onder autochtonen, maar het totaal aantal autochtone onrendabelen is veel groter. Als we onze aandacht vooral zouden hebben gericht op de allochtonen zou de film worden gezien als een film over het allochtonenprobleem. Maar we wilden het hebben over het achterstandsprobleem. Overigens ben ik van mening dat het integratieprobleem een stuk makkelijker op te lossen zou zijn als het achterstandsprobleem onder allochtonen beter zou worden aangepakt.
 
8) Cor Dijkhuizen, Sluiskil, kaderlid BG-UGO:
"Het is voor mij als politiek geïnteresseerde burger en uitkeringsgerechtigde moeilijk te begrijpen en in te voelen hoe het kan gebeuren dat een zo goed ingevoerd, politiek onderlegd en geëngageerd burger als Marcel van Dam niet door had dat sinds eind jaren '70 uitkeringsgerechtigden op achterstand zijn gezet? 
Ik vind het overigens getuigen van courage dat hij dit niet wist. Als hij bij de bedrijfsgroep uitkeringsgerechtigden en ouderen van FNV Bondgenoten (en voorgangers) te rade was gegaan dan hadden we hem dat klip en klaar kunnen aantonen. Jammer dat veel politici van PvdA-huize denken het best zonder de vakbeweging te kunnen stellen."

> Van Dam:
Ik wist wel dat in de jaren '80 uitkeringsgerechtigden op achterstand zijn gezet, maar ik heb me nooit gerealiseerd dat de minima nu nog steeds minder koopkracht hebben dan in 1980. Overigens zou het me niet zijn ontgaan als de vakbeweging, die het kennelijk wel wist, er wat meer lawaai over had gemaakt.
 
9) Ad van der Schaaf uit Heerlen, treinschoonmaker, voorman:
"Ik werk zo'n negen jaar in de schoonmaak. Eerder had ik een shoarmazaak in het centrum van Heerlen waarin ik minimaal zestien uur per dag werkte. Om meer bij mijn familie te kunnen zijn ben ik gestopt. In de treinschoomaak is de kameraadschap mooi, maar het werk is heel zwaar. De werkdruk gaat ieder jaar omhoog, de kwaliteit neemt af. We worden bedonderd. Elke maand zijn er fouten in de loonstroken, de roosters kloppen nooit, de jongens die de taal slecht spreken worden tegen elkaar uitgespeeld, het ziekteverzuim is heel hoog. Zelf ben ik aan mijn schouder geopereerd, kapot gegaan door het werk. De hele dag bukken, bakken trekken, door die treinen vliegen. Dat voel je. En als je je mond opentrekt proberen ze je te pakken. Behalve als je het samen doet.
Ik kon me goed herkennen in uw film, De Onrendabelen. We zijn robots, nummertjes, cijfertjes, we moeten rendabel zijn. De klant (bijvoorbeeld NedTrain NS) wil altijd een lagere prijs. De schoonmaakbedrijven gaan daarvoor op hun knieën. Ze beloven alles voor niks. Het kan gewoon niet. De klanten zijn zelf schuld, willen voor een dubbeltje op de voorste rij. De treinen kunnen niet schoon zijn, ze lijken misschien schoon. En wij zijn niet belangrijk voor hen. Onze bazen en de klanten houden zichzelf voor de gek. Hun winst is belangrijk. En dus worden wij uitgeknepen, net als een sinaasappel. En dan gebeurt dus wat ik hierboven al schreef. Letterlijk en figuurlijk over onze ruggen en schouders.
Maar wij zijn niet zielig. We kunnen zelf onze toekomst verbeteren. Ook met een kapotte schouder kan ik nog knokken. Samen met de jongens. Mijn collega's van de schoonmaak op Schiphol hebben dat ook gedaan. Ik heb ze gesteund. Eerder hebben wij dat in de treinen ook gedaan. We hebben de NS toen de Gouden Drol voor de gierigste klant gegeven. 

Mijn vragen aan u:
1) Welke rol ziet u voor onze bond? Ik denk dat niemand de situatie voor ons zal oplossen en dat wij onze vakbond vooral op de werkvloer moeten opbouwen. Wat denkt u?
2) Veel van de jongens in mijn ploeg en nog meer mensen in de rest van de schoonmaak komen uit andere landen. Ik kan me ergeren aan politici die doen alsof alles aan die mensen ligt terwijl ze zelf veel gewone mensen onzekerheid hebben gegeven. Ze hebben miljoenen gewone mensen uitverkocht. En nu schelden ze op buitenlanders of geven ze de crisis de schuld. Wat vindt u van de politiek en wat kunnen schoonmakers van politieke partijen verwachten?
3) Heeft u al gehoord van onze nieuwe campagne van alle schoonmakers in Nederland, SCHOONGENOEG?
4) Wij willen dat ons werk als een vak behandeld wordt. We willen niet achteruit. We willen niet stilstaan. We willen vooruit. Met een fatsoenlijker loon. Met een vakopleiding en een reiskostenvergoeding. En het recht om bij de vakbond te gaan zonder pesterijen. Zodat we onze gezinnen kunnen onderhouden. Wij vragen om steun van iedereen. We willen supporters. Om ons de komende tijd te ondersteunen. Wilt u ons steunen? Als u ja zegt geef ik u graag een rondleiding in ons werk."
 
> Van Dam:
In mijn boek "Niemands land" voer ik een pleidooi voor een herwaardering van laagbetaald, meestal onregelmatig en fysiek zwaar werk. Ik vind het idioot dat topsalarissen de pan uit rijzen, zogenaamd om 'marktconform' te worden gehouden, terwijl aan de onderkant van de arbeidsmarkt de lonen kunstmatig laag gehouden worden en mensen vaak gedwongen worden dat werk te accepteren. Het werk dat u doet om het respect voor schoonmaakwerk te vergroten is essentieel en ik heb er veel bewondering voor.

10) Sjoerd Jellema, Stiens:
"Denkt u ook dat Nederland afstevent op de status van een derde wereldland?"

> Van Dam: 
Nee. Daarvoor zijn we als land veel te welvarend. We zakken wel af naar het Amerikaanse sociaal economische systeem.

11) Henk van Steenis, Hoofddorp:
"Zondag 6 december poneert minister Donner op verbijsterende wijze een nieuwe leugen, door te stellen dat oudere werknemers te duur zijn. Hij beweert dat ouderen een loonontwikkeling doormaken, waarbij de betaling bijna recht omhoog gaat tot hun pensioenleeftijd (!) en ze daardoor te duur worden.
Is het niet zo, dat er op eenvoudige wijze in cao's bekeken kan worden hoeveel de ouderen er tussen hun 50e en 65e op vooruit gaan? En is het niet zo dat 95 procent van die ouderen in de normale beroepen er geen cent bij krijgen? Hoe is het dan mogelijk dat een minister (waarvan je mag verwachten dat hij toch beschikt over enige intelligentie) dergelijke aperte leugens als waarheid verkondigt?
De gewone, oudere werknemers staan veelal in de laatste vijftien tot twintig jaar van hun werkzame leven toch volledig stil in hun loonontwikkeling? Hoe kan een minister dit soort leugens ongestraft de wereld insturen? Is een motie van wantrouwen niet op zijn plaats? Is het niet onacceptabel dat de zoveelste leugen van deze figuur onbestraft blijft?"

> Van Dam:
De uitspraken van Donner zie ik tegen de achtergrond van zijn vurige wens om de ontslagbescherming af te bouwen. Dat lukt hem tot nu toe niet vanwege het argument dat dan oudere werknemers massaal aan de kant zullen worden gezet. Die vrees bestaat omdat jongere werknemers in de regel goedkoper zijn dan oudere en vooral in de zwaardere beroepen ook productiever. Daarom wil hij oudere werknemers goedkoper maken; zodat ze minder snel door werkgevers aan de kant zullen worden gezet. Het is een typisch voorbeeld van het neoliberale gedachtegoed dat mensen in de eerste plaats economisch rendabel moeten zijn. Iedereen moet in dienst staan van de economie, in plaats van dat de economie in dienst staat van de mensen.

12) Richlinde Seegers-Wackers, Weert:
"Ik zou graag van Marcel van Dam willen weten of, en zo ja hoe, politiek/vakbonden/werkgevers een rol kunnen spelen in het stoppen van de afbraak van onze verzorgingsstaat. Ik denk namelijk dat een omslag niet bottom up, vanuit de burgers, gemaakt kan worden. Ik ben zelf opgegroeid in een groot sociaal gezin en heb moeten leren om niet altijd rekening met anderen te houden om niet zelf ten onder te gaan. Dit is inherent aan de verandering die Marcel van Dam beschrijft. Ik probeer mijn kinderen sociaal op te voeden, maar met de restrictie om zeker te kijken naar hun eigen behoeftes en verlangens en vooral van daaruit een beslissing te nemen. Asociaal? Ik denk 't niet. Niet in deze tijd, ik wil hen behoeden voor mijn eigen valkuilen.
Vroeger (nog niet eens zo heel lang geleden, een jaar of vijftien denk ik) betekende solidariteit dat mensen naast elkaar en achter elkaar stonden. Je kwam voor elkaar op. Tegenwoordig is men alleen solidair op het moment dat men ervan overtuigd is dat het om (al dan niet individueel) eigen voordeel gaat. Aanpassen van oude normen en waarden is een must.
Het belangrijkste doel van werkgevers en ondernemers is het maken van winst. Het sociale stuk had door politiek en overheid opgepakt moeten worden, waardoor werkgevers hadden moeten volgen. Volgens mij is er wel een bewustwordingsproces gaande, waardoor gelukkig de t-zal-mijn-tijd-wel-durenmentaliteit wat verdwijnt. Want naar mijn mening heerste die mentaliteit de afgelopen 25 jaar op veel plekken waar belangrijke beslissingen genomen moesten worden."

> Van Dam:
Ik ben het met u eens dat de politiek bewust aangestuurd heeft op afbouw van de verzorgingsstaat waardoor mensen gedwongen werden zich veel meer te richten op hun eigen belang. Maar wat in 25 jaar is scheefgegroeid kan in 25 jaar ook weer worden recht getrokken.
 
13) Anant Singh:
"In uw boek schrijft u over de teloorgang van de verzorgingstaat en de solidariteit in ons land. Mijn vraag aan u bestaat uit twee delen. Ten eerste: Waarom ligt de oorzaak voor de teloorgang volgens u pas in de jaren tachtig? Volgens mij ligt dé oorzaak in de jaren vijftig, zestig en zeventig.
Ten tweede: Waarom is een ideologische radicale verandering dé oorzaak voor de teloorgang? Volgens mij vormt het verdwijnen van onze welvaart dé oorzaak. Als er voor iedereen meer dan genoeg geld is, zijn solidariteit en verzorgingstaat geen moeilijke opgaven. Wanneer het geld opraakt en er steeds meer bezuinigd moet worden verdwijnen solidariteit en verzorgingstaat als sneeuw voor de zon. Was er in de jaren vijftig, zestig en zeventig nou echt minder streven naar meer welvaart dan vanaf de jaren tachtig?"

> Van Dam:
Onze welvaart is niet verdwenen. In de afgelopen decennia is de koopkracht bijna verdubbeld. Onze verzorgingsstaat moest volgens de neoliberalen juist worden afgebouwd en de overheidsuitgaven moesten omlaag om de particuliere welvaart sterker te laten stijgen. Ook nu weer gaan we miljarden bezuinigen vanwege het neoliberale taboe dat de lastendruk niet mag stijgen.

14) M. Scholtens:
"Hoe is het mogelijk dat de Partij van de Arbeid niet meer herkenbaar is bij de werkende mensen. Weten deze mensen die de partij vormen wel wat er buiten Den Haag gebeurd? Welke partij heeft nog wel een sociaal hart?"
 
> Van Dam:
Omdat de PvdA te veel zich richt op de middengroepen en de traditionele achterban in de steek heeft gelaten.

15) Noot redactie:
Van Dam heeft zich in het interview met DUS uitgesproken over de PvdA en de vorming van een nieuwe linkse beweging. Dit staat niet in het blad, maar wel hieronder.
 
> Van Dam:
Ik hoop dat de SP zich zo zal ontwikkelen (in de richting van een linkse beweging, red.), daarom heb ik de laatste keer ook op hen gestemd. Als er vandaag verkiezingen worden gehouden doe ik dat weer. Ik heb het vertrouwen verloren dat de PvdA in dat opzicht te redden is, dat het ooit weer een sociaaldemocratische partij wordt. Jan Marijnissen was de eerste die zag wat er gebeurde met het neoliberalisme. Daar krijgt hij trouwens niet de credits voor. De SP heeft gerust mindere dingen, waar ik het niet helemaal mee eens ben, maar het is wel de enige partij die staat voor de verzorgingsstaat.